تبلیغات
قاهان - معرفی انواع نمادها ونشانه های عاشورا و بررسی مفاهیم آنها قسمت دوم

معرفی انواع نمادها ونشانه های عاشورا و بررسی مفاهیم آنها قسمت دوم

نویسنده :مبینا
تاریخ:جمعه 21 دی 1386-01:01 ق.ظ

 

معرفی انواع نمادها ونشانه های عاشورا و بررسی مفاهیم آنها   قسمت دوم

لوحه های دعا. زیارت عاشورا

در موزه آستان قدس رضوی نمونه هائی از زیارتنامه مختلف نگهداری می شود كه عبارتند از:

زیارتنامه مشبك فولادی. اصفهان. 1264 هـ .ق. ایران، آستان قدس رضوی. اداره موزه ها(موزه مركزی).

زیارتنامه سیدالشهداء روی چوب. قرن13 هـ .ق. موزه آستان قدس رضوی.

زیارتنامه دو روی برنجی (زیارت وارث) 1258 هـ .ق موزه آستان قدس رضوی.

زیارتنامه فولادی زركوب . اوایل قرن14 هـ .ق. موزه آستان قدس رضوی.

همچنین در موزه هنرهای تزیینی تهران نیز زیارتنامه حضرت سیدالشهداء به خط نسخ نگهداری می شود. این قطعه خط نسخ به خط احمد نیریزی درسده12 هـ .ق. نگاشته شده است.

سنج

سنج یا ضنج(sanj), ساز كوبی مركب از دو صفحه یا سنی مدور برنجی و هم اندازه در وسط آنها قسمت فرو رفته نعلبكی مانندی وجود دارد. صفحات بعضی از انواع قدیمی آن كه ممكن است مسطح یا پیاله ای شكل باشد, از سازهای باستانی بوده و اصلاً از مشرق زمین است كه نزد مصریها و عاشوریها رواج داشته است كاربرد سنج مخصوصاً تنظیم ریتم موسیقی و رقص است. این ساز را به طرق گوناگون می نوازند كه معمول ترین آنها یكی برهم كوبیدن آرام سینی ها توام بالرزاندن و لغزاندن یكی بر دیگری است و طریق دیگر به صدا در آوردن یكی از سینی ها به كمك كوبه طبل یا تمبال است. طنین سنج آمرانه و پر قدرت می باشد.

چشم زخم( Cesm  Zaxm) چشم + زخم (= صدمه , آسیب)

مخفف آن چشزخم ( Cas  Zaxm) یا چشزخ ( Cas  Zax) در فرهنگ عامه, آزار و گزندی كه گمان می رود از تاثیر نگاه كسی به انسان می رسد.

نظر دشمن, نظر حسود, و نظر كسی كه فاقدو طالب چیزی است و گاه هر گونه نظر تحسین, در اعتقاد عامه ممكن است چنین تاثیری داشته باشد, اعتقاد به چشم زخم با این صورت مخصوص در ایران از تاثیر اسلام و اعراب وارد شده است.

پیشگویی و فالگیری و تعیین ساعات خجسته و ناخجسته كارهای گوناگون همیشه مورد استفاد و علاقه ایرانیا قدیمی مآب بوده است. طلسمهایی به صورت دست انسان و ماهی و شیر وجود داردند كه بیشتر آنها كوچك هستند و زائر می تواند آنها را بر حسب رواج عامیانه هنگام استمداد از امام زادگان و اولیا به درون ضریح آنان بیندازد. جنس معمولی این طلسمها برنج است.

به روی این طلسمها انواع ادعیه و اوراد و نیز آرزوهای دارنده, نوشته می شد و چون این آرزوها جنبه شخصی داشت می كوشیدند تا معنای كلمات آن را از دیگران پنهان بماند و از این رو آنها را مطابق حساب حروف ابجد, به اعداد می نوشتند.

یك نكته را باید یاد آور شویم و آن این كه عوام می پنداشتند كه فلزها نیرویی ذاتی دارند. اثر بخش ترین فلز, فولاد و پس از آن نقره و سرانجام برنج شناخته می شد.

شگفت نیست كه بیشتر علایم قربانیها و طلسمهایی كه در ایران دیده شده, از فلز است. علاوه بر قفل, بسیاری از طلسمها مدورند, مانند سه طلسم نقره ای كه در تصویر دیده می شود.

قدیمی ترین اینها متعلق به اوایل سده نوزدهم است كه حاوی نوشته ای كتیبه مانند, مركب از اعداد و حروف و كلمات است, به روی حاشیه بیرونی اش دعایی نوشته شده است. در دو سوی كتیبه, چهره یك زن و یك مرد بر بالای آن چهره خورشید بالدار یا خورشید خانم منقوش است.

در طلسم دیگر كه شاید متعلق به اواخر سده نوزدهم باشد, خورشید در كنار شیرنمایان شده است.این طلسمها را به شیوه های گوناگون به خود می بستند, به این ترتیب كه آنها حلقه هایی داشتند تا بتوان آنها را به بازوی یا جامه بست.

طلسم چهل بسم الله

برای اینكه بچه ای زنده بماند (در مورد خانواده هایی كه بچه های آنها می مردند) این نوع طلسم مورد استفاده قرار می گرفت و همچنین در مورد بچه های كه در روز عاشورا خود را به شكل سقا در می آوردند به كار می رفت. لباس این بچه ها عبارت بود از پیراهن سفید عربی, یك روسری سفید, چپیه و ارگال(چپیه _ روسری).

( ارگال حلقه ای كه معمولاً روی سرو روسری قرار گرفته و جنس آن از ابریشم است), یك كشكول, تبرزین, یك جفت طلسم چهل بسم الله كه به صورت ضربدری روی لباس كودك قرار می گرفت.

طلسم های مخصوص درد

به شكلهای سر, دست, پا و بدن از جنس نقره ساخته شده است و فردی كه مبتلا به یكی از این بیماریهاست آن را به داخل حرم امام رضا(ع) می اندازد تا از آن درد رهایی یابد.

نخل

حجله مانندی است كه از چوب می سازند و با انواع شالهای ابریشمی رنگا رنگ و پارچه های قیمتی وآیینه و چراغ و غیره آن را آرایش می دهند و به گل و سبزه می آرایند و در روز عاشورا آن را به محلی كه مراسم روضه خوانی و تعزیه برپاست می برند. بزرگی و سنگینی این نخلها گاهی به اندازه ای است كه چندین نفر مرد قوی باید تا آن را از زمین بردارند و بردوش گیرند و حمل كنند و در معنای نخل گفته اند:

تابوت بزرگ وبلندی است كه بر آن خنجر و شمشیر و پارچه های قیمتی و چندین آیینه بسته شده و در روز عاشورا به عنوان تابوت امام حسین حركت داده می شود و چون شبیه به درخت خرما ساخته می شود نخل گفته شده .(فرهنگ نظام)

در مورد نخل استاد فقیهی چنین می گوید:

در شهر قم نخل نیست. ولی در روستاهای اطراف آن وجود دارد. مثلاً در (كهك) نخل بسیار بزرگی وجود دارد, در جاهای دیگر هم هست, اما بزرگترین نخلها در یزد است. قبل از این كه حجاز به تصرف وهابیان در بیابد, همه ساله دو محمل در موسم حج, یكی از مصر و دیگری از شام به همراه امیرالحاج با سپاه و تشریفات دیگر به حجاز برده می شد. همراه این محمل ها مقداری گندم و قدری پول هم بود كه آن را برای فقرا می بردند. قبل از صفویه, در ایران هم محمل بوده است حتی یك بار محملی را از یزد به قم آوردند كه در قم چند نفر حاجی آن را گرداندند و از آنجا به مكه بردند.

در موزه مردم شناسی در فضای روحانی و مذهبی تالار بزرگ, نخل عظیمی نهاده شده است. این نخل به قولی نشان دهنده تابوتی است كه بدن قطعه قطعه شده حضرت سیدالشهداء را در آن نهادند و صدها نفر آن را حمل كردند. یا به قولی هودج است و نشانه ستونهای نوری است كه در سه نقطه كه سر حضرت در آنجا بود فرو آمده است و علامتها و علمها و كتیبه هایی كه اشعار مذهبی روی آن نوشته شده, بیننده را با سنتهای مذهبی و اسلامی در امر عزاداری ماه محرم آشنامی سازد  و در گوشه ای از آن ابزار مربوط به تعزیه گذاشته شده است.

در زیر چند نمونه از نخلهای موجود در مناطق مختلف ایران آورده شده است:

بقعه امامزاده سید محمد جان بن موسی الكاظم(ع) در ضیابر گسكر: بنای آستانه از آجر ساخته شده و به ابعاد شش متر است. یك در ورودی و یك پنجره بزرگ چهار دهنه طرف جنوب, دو پنجره بزرگ چهار دهنه طرف غرب, یك در ورودی و یك پنجره بزرگ چهار دهنه طرف شمال دارد بنا, گل سری است و ارتفاع زیادی از زمین ندارد. كف داخلی بنا, گل و از حصیر مفروش است. ضریح امامزاده, چوبی و بلندتر از ضریحهای معمولی است. گنبدهای فلزی در وسط و چهار گلدسته در چهار گوشه ضریح تعبیه شده است. این ضریح نظیر خیمه هایی است كه در این محل روز عاشورا جزء دسته به حركت در می آورند.

مراسم علم بلندی در اول محرم انجام می شود و علم واچینی در شب یازده,(عصر عاشورا). روز عاشورا نیز تعزیه صحرای كربلا بر پا می شود, به این ترتیب كه از پایین محل (ضیابر) عده ای در حدود صدو پنجاه تن با لباس­های یاران حسین بن علی (ع) از صحرای كربلا و اسرار و خمیه­ها به راه می­افتند و تا منزل آیت­الله ضیابری می­روند و خیمه­ها را در آنجا وا می­چینند.

خور شهركی است آرمیده و در پناه یك نخلستان بزرگ در حاشیه كویر مركزی ایران و مركز بخش بیابانك است و از توابع شهرستان نائین اصفهان به شمار می رود. در ماه محرم كه ماه دلبستگی و ارادت شیعیان به حضرت حسین(ع) است كمتر خوری را می توان یافت كه از شهر و روستاهای دور و نزدیك رو به خور نیاورد حتی تا چند سال پیش رسم چنین بود كه شامگاهان غم انگیز هر روز نیمه اول ماه محرم همه بزرگان خور در حسینیه گرد می آمدند, در آن جا تختهایی در اطراف حسینیه وجود داشت كه هر یك مخصوص خانواده ای بود و كسانی كه تخت نداشتند در وسط حسینیه می نشستند, یكی از تختها كه بلند تر بود به نخل اختصاص داشت و نخل, داربست اتاق گونه ای است كه از شب پنجم محرم با لباسهایی كه مردم نذر كرده اند تزیین می شود و دو طرفش آیینه بندان است و به داخل آن زنگهای كوچك و بزرگ آویخته شده است و در گذشته گروهی نخل را بر دوش می گرفتند و دو علم سیاه پوش را در جلو حركت می دادند و جلوی هر تخت نخل را تكان می دادند و فریاد یا حسین به آسمان بلند می شد و آنها كه در تخت بوده اند به نخل گردانها پول می دادند ولی اكنون به علت كثرت جمعیت امكان چنین كاری نیست و تنها علم ها را می گرداندند.

طوق یا سر یكی از علم­ها نقش تاج است و دیگری نقش دست كه آنها را طبق نوشته روی آن(سید رضا فرزند سید شهاب موسوی خوری) در سال 983 هجری قمری بر حسینیه خور وقف كرده است. بر بالای تخت نخل حسینیه خور چوبی است به ارتفاع 25 متر كه هر شب فانوسی بر طناب می بندند و به كمك قرقره چوبی كه در بالای بیرق قرار بر می كشند و كور سوی چراغ این بیرقها در شب, هر روستای كویری را نشانه است تا گمگشتگان تیركی شب را راهنما باشد. در ماه محرم چراغ بیرق كه بالا رفت سیل جمعیت به سوی حسینیه سرازیر می شود, ابتدا مردم در وسط حسینیه دو صف روبروی هم می كشند و بندی از دوازده بند محتشم كاشانی را می خوانند و بعد نوحه خوانان نوحه می خوانند و در وسط دو صف راه می روند و مردم بر سینه می زنند و جواب می دهند و بعد سینه زنها می نشینند و با اعظان بر منبر می روند و روضه می خوانند و از نیمه شبان شبیه می گیرند كه همان تعزیه خوانی است.

ادامه دارد

 



نوع مطلب : عمومی 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
http://doribarefield.blogas.lt
سه شنبه 2 خرداد 1396 05:18 ق.ظ
What's up to all, it's actually a nice for me to pay a quick visit this site, it contains useful Information.
BHW
پنجشنبه 31 فروردین 1396 06:32 ق.ظ
This is a very good tip especially to those new to the blogosphere.
Simple but very accurate information… Thanks for sharing this one.

A must read post!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر