تبلیغات
قاهان - معرفی انواع نمادها ونشانه های عاشورا و بررسی مفاهیم آنها قسمت پنجم

معرفی انواع نمادها ونشانه های عاشورا و بررسی مفاهیم آنها قسمت پنجم

نویسنده :مبینا
تاریخ:جمعه 21 دی 1386-01:01 ق.ظ

معرفی انواع نمادها ونشانه های عاشورا و بررسی مفاهیم آنها   قسمت پنجم

پارچه­های قلمكار

قلمكاری یا چیت سازی یا چیت گری از صنایع بسیار كهن ایرانی است, ولی این اندازه ابهام و آشفتگی درباره ریشه های تاریخی سایر صنایع وجود ندارد. حتی در پاره ای موارد, منشا برخی از فرآورده های انفرادی این صنعت, محل گفتگوست. بطور كلی چاپ كردن پارچه به دو گونه است: یا نقش را مانند مهری بر پارچه می زنند, و یا عنصر شیمیایی خاصی به پارچه می مالند تا آن را رنگ ناپذیر كند, سپس پارچه را در رنگ فرو می برند تا همه جاهایی كه آن عنصر شیمیایی را به خود نگرفته است رنگین شود.گونه نخست را در مورد پارچه (كلاقه) و گونه دوم را در مورد خود (دارائی) می نامند. چاپ كردن مستقیم پارچه اغلب با نقاشی دستی آن همراه است, از این رو چنین پارچه ای (قلمكار) و كلیشه ای كه نقش با آن بر پارچه زده می شود, (قالب) نام دارد.

كهنترین قالبهای شناخته شده قلمكار سازی, سه قالب تراشیده از سنگ اند كه به اندازه و شكل قالبهای چوبی امروزی است. این قالبها همراه آثار سفالی سده دهم و یازدهم در حفاریهای نیشابور پیدا شد. تكه های پشمی درلابلای خطوط نقش باقی مانده است, ولی قالبهای چوبی كه به وسیله مغولان در اواخر سده سیزدهم به ایران آورده شد, نتوانست توجه و علاقه ایرانیان را به خود جلب كند. چاپ نقوش بر پارچه, به تقلید از زربافیها و گلدوزیها گرانبها مقرون به صرفه است. چاپ كردن پارچه به رنگ طلایی آن را به صورت زربفت جلوه می دهد. سده های هفدهم تا نوزدهم, روزگار رونق صنعت قلمكار سازی با دست و با قالب بود.

صنعتگران ایرانی لااقل از قرن17 روی تافته, ساتن وكتان با دست نقاشی و تزیین می كرده اند و وسیله تزیین و نقاشی آنها گرد طلا و نقره و رنگهای آمیخته باصمغ و موم بوده است, صحنه هایی كه روی حریر به این طرز تهیه شده نباشد تا كنون یافت نشده است, ولی قلمكارهای كتان بسیار است.

در منابع ایرانی تا قرن18 نامی از قلمكار برده نشده است و تا آنجا كه تحقیق شده است تا ابتدای سلطنت ناصرالدین شاه قاجار با این كه صنعت قلمكار سازی رواج داشته نام آن در كتب و نوشته ها نیامده است

انواع نقش­های قلمكار

یكی از كارهای مهم در قلمكار, نقشهای آن است كه باید به دست اهل فن تهیه می شود, هم اكنون در اصفهان چند تنی وجود دارند كه گاهگاه به آنها مراجعه می شود, ولی چون نوع عرضه و تقاضا در تغییرات این نقشها موثر است, هر زمان بنا بر احتیاج بازار, نقشها وقالبهای تازه به وجود نقوش قلمكار در قدیم بیش از همه, تقلید از نقوش قالی و پارچه های بافته شده, بخصوص گل و بوته معروف به (جقه ای) و (ترمه اناری) و(سرو) بوده و به مرور كه مورد مصرف این صنعت توسعه پیدا كرده است در نقش آن هم تحولاتی پیدا شده است.

موضوع دیگری كه در طراحی نقوش روی پرده قلمكار قابل توجه است بستگی نقشهای آن است با محل وموردی كه پرده مورد استفاده قرار می گیرد.

مثلاً در زورخانه­ها, قهوه­خانه­ها, مجالس روضه خوانی, اتاق عروس, سجاد نماز, سفره غذا خوری, پرده معمولی اتاق, روفرشی, روكرسی, رومیزی و حاشیه توی چادرهای ایلیاتی و غیره هر كدام به مناسبت محل, صحنه روی پرده شكل خاصی به خود می گیرد.

در زورخانه ها بیشتر داستانهای پهلوانی و یا میدانهای گوی بازی و چوگان را موضوع قرار می دهند و در قهوه خانه ها, بیشتر صحنه هایی كه شوق انگیز و صورت افسانه و عشق دارد به تصویر می كشند, همچون داستانهای یوسف و زلیخا, شیرین و فرهاد, خسرو و شیرین و بسیاری از صحنه های دیگر كه قصه گویان در شبهای زمستان در قهوه خانه های قدیمی باز گو می كنند

در مجالس روضه خوانی مطلقاً شكل انسان یا حیوانی نقش نمی شود, بلكه موضوع پرده ها بیشتر اشعار فارسی و مرثیه هایی است كه درباره امام شهید سراییده شده, به اضافه كتیبه هایی كه به مناسبت مقام فراهم آمده است. در میان حاشیه ها. در سجاده نماز بیشتر از همه نقوش كاشیهای محراب تقلید می شود و اغلب در حواشی آن آیاتی نیز نقش می شود كه لزوم عبادت و سجده به درگاه خداوند را گوشزد می كند.

از میان قلمكارها و پارچه های زینتی ویژه خیمه ها و تكایا, باید به قلمكار بسیار نفیس و زیبایی توجه شود كه به دو نقش شیر و خورشید مزین است و تن شیر, از نوشته تزیینی(نادعلیا مظهر العجائب, تجده عونالك فی النوائب) الخ شكل گرفته است.

كتل: علمی است كه درقسمت فوقانی آن پارچه ای به شكل پیراهن بی آستین نصب كنند. همانند متكایی است كه برچوبی نصب شده و همراه علامت و بیرق در مراسم عزاداری حركت دهند. و به نقل از فرهنگ معین علم بزرگی است كه هنگام عزاداری در دسته حركت دهند(توق) علم و كتل, علامت و اسبان كه به هیات و شكل مخصوصی در روزهای عزا حركت كنند.

استاد فقیهی درمورد كتل می گوید: در قدیم بچه یك یا دو ساله ای را سوار اسب می كردند و سرتا پای او را با طلا و جواهر می پوشاندند و در میان دسته حركت می دادند, البته افرادی مسلح هم كه غالباً از نزدیكان كودك بودند, دورادور می گرفتند تا مبادا كسی به او آسیبی وارد كند. به این می گفتند كتل و آن كودك را هم (بچه كتلی) می نامیدند, ولی این روزها دیگر به آن صورت نیست و طلا آویزان نمی كنند.

دكتر بروجردی می گوید: هنوز هم طلا آویزان می كنند, ولی به مقدار خیلی كم, آن هم فقط سكه یا گردن بندهایی كه سكه دارد. تا حدود 30 سال قبل هم, آنها را غرق طلا می كردند, به طوری كه كودك دیگر قادر نبود خود را روی اسب نگهدارد. این روزها بیشتر لباس سفیدی به نشانه كفن, به كودك می پوشانند و چند سكه هم به او آویزان می كنند.

به گفته آقای كامرانی (كتل) علم حضرت ابوالفضل بوده است.

 

كتیبه

كتیبه غیر از اصطلاح رایج امروزی به پارچه­های سیاهی گفته می­شود كه پهنای آنها در حدود نیم متر است و درازای آنها به چندین متر می رسد و اشعاری در رثای حضرت امام حسین(ع) بر آنها نوشته شده است و دور بنای تكیه می آویزند.

كتیبه ها به دو صورت می باشد:

كتیبه های بازو بندی كه به تعداد اعضای هیات سفارش داده می شود.

پیراهنهای سیاهی برای اعضای هیات سینه و زنجیر زنی دوخته و كتیبه ها به آن متصل می شود این كتیبه ها یا به پیراهنها متصل است و یا از آنها جدا. معمولاً در داخل كتیبه نام هیات نوشته می شود و گاهی نیز اسامی ائمه به شكل گلدوزی به چشم می خورد.

_ كتیبه به صورت پارچه های بلندی كه معمولاً اشعار محتشم بر روی آن نوشته می شود و قبلاً گلدوزی می شده است. منشا آن در شهر اصفهان است و بیشتر به صورت چاپی تولید می كنند.

گاهی در حواشی بیرقها كتیبه هایی كار می گذارند كه در داخل آنها اشعار محتشم یا اسم امام حسین و یا حضرت ابوالفضل نوشته می شود.

ادامه دارد

 

 



نوع مطلب : عمومی 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
cainayimbhqhji.jimdo.com
شنبه 14 مرداد 1396 08:01 ب.ظ
This design is spectacular! You definitely know how to keep a reader
amused. Between your wit and your videos, I was almost moved
to start my own blog (well, almost...HaHa!)
Excellent job. I really enjoyed what you had to say, and more than that, how you presented it.
Too cool!
Ewan
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 03:15 ق.ظ
Nice post. I was checking constantly this blog and I am impressed!
Very useful information specially the last part
:) I care for such info a lot. I was seeking this certain information for a long time.

Thank you and best of luck.
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 07:23 ق.ظ
Write more, thats all I have to say. Literally, it seems as though you relied on the video to make your point.
You definitely know what youre talking about,
why throw away your intelligence on just posting videos to your site when you could be giving us something enlightening
to read?
زهرا اطهری
شنبه 15 فروردین 1388 08:05 ب.ظ
مرسی خیلی احتیاج داشتم . خیلی عالی بود
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر